logo

Nowe substancje psychoaktywne (dopalacze) ? chemicy kontra prawnicy (cz. 5)

Nowe substancje psychoaktywne w Polsce

W Polsce problem nowych narkotyków nazywanych ?dopalaczami? pojawił się w roku 2008, kiedy to powstał pierwszy sklep oferujący tego typu produkty. ?Dopalacze? sprzedawane pod różnymi  nazwami handlowymi (np. Spice, Spice Gold, Spice Diamond, Spice Silver, K2, Joker), były reklamowane jako materiały kolekcjonerskie, nieprzydatne do spożycia przez ludzi. Popularność sklepów z dopalaczami gwałtownie rosła, w roku 2010 było ich już ponad 1300. W październiku 2010 Główny Inspektor Sanitarny  podjął decyzję administracyjną o zamknięciu sklepów i konfiskacie oferowanych produktów.

Niezwłocznie po realizacji decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego dotyczącej zamknięci sklepów, wprowadzono nowelizację ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej[1]. Jej głównym celem było wprowadzenie zakazu wytwarzania i wprowadzania do obrotu na terenie Polski substancji o działaniu psychoaktywnym (popularnie nazywanych ?dopalaczami?) nazwanych w ustawie środkami zastępczymi.

Zasadnicze zmiany łączono z[2]:

  • wprowadzeniem zakazu reklamy produktów w sposób sugerujący, że mają one działanie psychoaktywne
  • ustalenie kary administracyjnej za produkcję i wprowadzenie do obrotu środków zastępczych,
  • nałożenie na państwowych inspektorów sanitarnych obowiązku wycofania z obrotu produktów niebezpiecznych.

Do środków zastępczych zaliczono każdą substancję pochodzenia syntetycznego lub naturalnego a także produkt, roślinę, grzyba lub ich część, zawierające taką substancję, używane zamiast środka odurzającego lub substancji psychotropowej, których wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu nie jest regulowane na podstawie odrębnych przepisów. Środkiem zastępczym jest więc substancja używana zamiast środka odurzającego lub substancji psychotropowej lub w takich samych celach jak środek odurzający lub substancja psychotropowa. Przedstawione ujęcie środka zastępczego pozwala wprawdzie pojawiające się na rynku nowe substancje psychoaktywne, niemieszczące się w wykazach znajdujących się w załącznikach 1 i 2 do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jednakże definicja ta nie ma znaczenia z punktu widzenia problematyki uregulowanej przepisami karnymi ustawy, środek zastępczy nie został bowiem ujęty jako znamię typu czynu zabronionego. Nie stworzono nowego opisu przestępstwa, którego znamieniem byłby środek zastępczy i który zawierałby sankcję karną za wytwarzanie i posiadanie środków zastępczych (nowych substancji psychoaktywnych, dopalaczy) oraz obrót nimi.

Zmodyfikowaną definicję środków zastępczych ustawodawca wykorzystał do określenia reżimu odpowiedzialności administracyjnej związanej z ich wytwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu. W przypadku stwierdzenia wytwarzania lub wprowadzania do obrotu środków zastępczych lub produktu, co do którego zachodzi podejrzenie, że jest on środkiem zastępczym stosuje się przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ustawa zakłada również możliwość wycofania podejrzanych substancji z obrotu na czas do 18 miesięcy, na mocy decyzji właściwego państwowego inspektora sanitarnego i nałożenie kar finansowych w wysokości od 20 tys. do 1 mln zł.

?Środki zastępcze? mogą zawierać kilka, a nawet kilkanaście nowych substancji psychoaktywnych. Po potwierdzeniu ich działania psychoaktywnego poprzez badania laboratoryjne nowe substancje psychoaktywne mogą być wpisane na listę substancji kontrolowanych stanowiącą załącznik do ustawy o przeciwdziałaniu narkomani. Od roku 2009 systematycznie poszerzano listę środków odurzających i substancji psychotropowych.

W sumie podczas czterech nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzono do załączników 16 roślin oraz ponad 150 nowych substancji psychoaktywnych.

Analiza przeprowadzonych i planowanych nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii pokazuje, że trwa swoisty wyścig pomiędzy ustawodawcą a producentami nowych substancji psychoaktywnych. Do ustawy wpisywane są kolejne substancje, a producenci wprowadzają do obrotu ich pochodne różniące się nieznacznie strukturą chemiczną. Wydaje się, że bez poważniejszych zmian w prawie wprowadzających definicje generyczne, zwycięzcami w tym wyścigu będą zawsze producenci nowych substancji psychoaktywnych.

[1] Ustawa z dnia 8 października 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Dz. U. 2010 nr 213, poz. 1396

[2] Muszyńska, A., ?Prawne aspekty reglamentacji obrotu tzw. dopalaczami?, Homines Hominibus, ISSN 1890-3883, Vol. 8, 2012, 185-194

Zapisz się