logo

Nowe substancje psychoaktywne (dopalacze) ? chemicy kontra prawnicy (cz. 2)

Tematyka związana z używaniem nowych substancji psychoaktywnych jest analizowana od kilkudziesięciu lat[1]. Tematem nowych substancji psychoaktywnych zajął się na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku Alexander Shulgin (doktor biochemii Uniwersytetu w Berkeley, farmakolog). W latach 80. dołączyła do niego żona Anna (psychiatra). Razem prowadzili badania na temat tworzenia oraz działania psychoaktywnego substancji z grup fenetyloamin oraz tryptamin. Wypracowali usystematyzowany sposób oceny działania psychoaktywnego substancji zwany Skalą Oceny Shulgina (Shulgin Rating Scale). Doświadczenia prowadził Shulgin na sobie oraz na grupie swoich przyjaciół. W swoich pracach przedstawił sposób tworzenia oraz efekty oddziaływania psychoaktywnego ponad 300 związków z grup fenetyloamin oraz tryptamin. Efekty swoich prac zaprezentował w dwóch książkach: wydanej w 1991 roku PIHKAL Phenethylamines I Have Known And Loved: A Chemical Story Of Love (?Fenetylaminy, które poznałem i pokochałem: chemiczna historia miłości?) oraz wydanej w 1997 roku THIKAL Tryptamines I Have Known And Loved: The Continuation (?Tryptaminy, które poznałem i pokochałem: kontynuacja?). Shulgin pokazał, jak drobne modyfikacje struktury chemicznej wpływają na zmianę działania psychoaktywnego oraz jak wiele substancji przy obecnej wiedzy chemicznej można otrzymać na podstawie jednego tylko związku podstawowego.

Publikacje Shulgina zapoczątkowały zjawisko tzw. narkotyków projektowanych (designer drugs). Od tamtego czasu rozpoczął się wyścig pomiędzy projektantami nowych narkotyków a instytucjami kontrolującymi narkotyki. Nowe substancje nie podlegały kontroli prawnej. Należało opracować mechanizmy pozwalające na ich ocenę oraz procedury wprowadzania ich pod kontrolę. Jako reakcja na to nowe zagrożenie powstał unijny System Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach, w którym wiodącą rolę odgrywa Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA ? European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction).

Zjawisko nowych narkotyków miało charakter ukryty i było głównie związane z nielegalnym rynkiem narkotykowym. W Europie identyfikowano dwie-trzy nowe substancje rocznie, spośród których tylko część kwalifikowała się do objęcia ich kontrolą. W ostatnich latach sytuacja ta zdecydowanie się zmieniła. Według Europejskiego Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii w Lizbonie (EMCDDA) w 2008 roku odnotowano 13 nowych substancji, w 2009 roku były to już 24 substancje, w 2010 roku ? 41 a w 2015 ? ponad 100 (dokładne dane są weryfikowane)  nowych substancji psychoaktywnych. Dynamika ta w dużej mierze związana była z coraz liczniej pojawiającymi się w Europie tzw. smart shopami. Smart shopy były to sklepy oferujące legalne substancje psychoaktywne, najczęściej za pośrednictwem internetu. W Polsce mieliśmy do czynienia z najgwałtowniejszym w Europie rozwojem zjawiska, potocznie zwanym u nas zjawiskiem ?dopalaczy?. Charakterystyczne dla naszego kraju było jednak przeniesienie handlu ?dopalaczami? do sklepów stacjonarnych w przestrzeni miejskiej. W ciągu dwóch lat od 2008 do 2010 roku powstało ponad 1300 stacjonarnych sklepów z dopalaczami. Sklepy te, w tym samym roku, na mocy decyzji administracyjnej Głównego Inspektora Sanitarnego zostały zamknięte. Handel dopalaczami w sklepach stacjonarnych został poważnie ograniczony, ale po kilku miesiącach przeniósł się do internetu. W chwili obecnej sklepy internetowe są głównym źródłem tego typu substancji.

cdn …

[1] Baum, R.M. 1985. New variety of street drugs poses growing problem. Chemical and Engineering News, 63(36) 7-16 (1985), 9 September, 1985

Zapisz się